«Όταν η παραγωγή είναι…συμβόλαιο», εφημερίδα "Αγροτική έκφραση"


Όταν η παραγωγή είναι… συμβόλαιο

Η εικόνα φαντάζει λίγο πολύ κοινή σε όλους τους Έλληνες γεωργούς: ξεκινά η καλλιεργητική περίοδος και μαζί έρχονται οι ίδιοι κάθε χρόνο προβληματισμοί. Θα με φτάσουν τα χρήματα για να αγοράσω εφόδια; Θα μπορέσω να πληρώσω τα εργατικά χέρια; Όταν ολοκληρωθεί η παραγωγή θα πουλήσω όλα μου τα προϊόντα; Και αν ναι, θα εξοφληθώ αμέσως; Για χρόνια τα προβλήματα αυτά ζητούσαν λύση και κρατούσαν την ελληνική αγροτική παραγωγή.

Σήμερα, η κοινή παραδοχή της ανάγκης για στήριξη, ανάπτυξη και εκσυγχρονισμού της ελληνικής γεωργίας οδηγεί στο να αναπτυχθούν «εργαλεία» που θα συμβάλλουν στην καθιέρωσή της σε ένα από τα πιο σημαντικά κομμάτια της ελληνικής οικονομίας. Ένα τέτοιο «εργαλείο» αποτελεί η Συμβολαιακή Γεωργία – Κτηνοτροφία, που τα τελευταία χρόνια καθιερώνεται σαν μια από τις σημαντικότερες τάσεις της σύγχρονης αγροτικής παραγωγής σε παγκόσμιο επίπεδο. Το σχέδιο προβλέπει ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι με την παραγωγική διαδικασία, δηλαδή από τον αγρότη, το μεταποιητή και τον αγοραστή του τελικού προϊόντος, θα συνδέονται μεταξύ τους μέσω συμβολαίων.

Η συμβολαιακή γεωργία προέκυψε ως απάντηση σε δυο μεγάλες προκλήσεις. Πρώτον, την ανάγκη των παραγωγών να διασφαλίζουν ένα εγγυημένο εισόδημα και δεύτερον, την επιθυμία των αγροτικών βιομηχανιών να έχουν εγγυημένη πρόσβαση σε προϊόντα διασφαλισμένης ποσότητας αλλά και ποιότητας. Η πραγματοποίηση τέτοιου είδους συμφωνιών μεταξύ αγροτών και μεταποιητικών μονάδων, ξεκίνησε στις αρχές του 20ου αιώνα στις βιομηχανικές χώρες της Βόρειας Αμερικής και της Δυτικής Ευρώπης, κυρίως σε ότι αφορά στην παραγωγή και επεξεργασία λαχανικών & φρούτων. Κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα επεκτάθηκε στην εκτροφή πουλερικών κι αργότερα στην εκτροφή χοίρων. Στην Βραζιλία, 75% της παραγωγής πουλερικών είναι με συμβόλαια, ενώ στο Βιετνάμ 90% της παραγωγής γαλακτοκομικών τελούν από το ίδιο καθεστώς. Τα ποσοστά της παραγωγής με συμβόλαια επίσης είναι ακόμη υψηλότερα όταν πρόκειται για εξαγώγιμα αγαθά όπως το κακάο, ο καφές, τα κάσιους, τα φρούτα και λαχανικά. Το ίδιο ισχύει και για βασικά διατροφικά προϊόντα όπως το σιτάρι και το ρύζι. Στο Βιετνάμ το 40% της παραγωγής ρυζιού καλλιεργείται υπό καθεστώς συμβάσεων με εταιρείες.

Για την Ελλάδα, ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία σχετικής έρευνας του τμήματος Γεωπονίας του ΑΠΘ, η οποία παρουσιάστηκε στα πλαίσια της Agrotica 2014. Βάσει της έρευνας, φαίνεται ότι ένα σημαντικό ποσοστό της τάξης του 13,7% των Ελλήνων παραγωγών έχουν υιοθετήσει τη συμβολαιακή γεωργία, ενώ υπάρχει ένα μεγαλύτερο ποσοστό, της τάξης του 24,8%, που ενδιαφέρεται να προβεί σε κάποια μορφή συμφωνίας συμβολαιακής γεωργίας στο μέλλον. Η ελληνική ιστορία της συμβολαιακής γεωργίας μετρά αρκετά χρόνια, ωστόσο έως τώρα έβρισκε εφαρμογή σε πολύ περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων. Μετά από μια καινοτόμο πρωτοβουλία της Τράπεζας Πειραιώς, το 2013, η συμβολαιοποιημένη γεωργία στη χώρα μας λειτούργησε για πρώτη φορά με την υποστήριξη μιας τράπεζας.

Σήμερα, η Τράπεζα Πειραιώς αποτελεί τον φορέα με την πιο έντονη δραστηριοποίηση στον τομέα της συμβολαιακής τραπεζικής. Πάνω από 80 επιχειρήσεις και συνεταιρισμοί, αλλά και περισσότεροι από 14.000 αγρότες απ’ άκρη σ’ άκρη της χώρας, επωφελούνται από το πρόγραμμα Συμβολαιακής Γεωργίας της Τράπεζας Πειραιώς, με χρηματοδοτήσεις που υπερβαίνουν τα 400 εκατ. ευρώ. Συνολικά, μέχρι τέλος του έτους αναμένεται να έχουν συνολικά εγκριθεί πιστώσεις 500 εκατ. ευρώ, δεδομένου ότι έχει ήδη υλοποιηθεί το 75% του προγράμματος. Το ροδάκινο, το βαμβάκι, ο καπνός, το σταφύλι, το λάδι, το γάλα είναι μερικά από τα προϊόντα που παράγονται με συμβόλαια επιτυχώς τα τελευταία δυο χρόνια με συντονιστή την Τράπεζα Πειραιαώς. Στόχος του προγράμματος για το 2015 είναι οι συνεργασίες να φτάσουν τις διακόσιες και να επωφεληθούν από αυτό περισσότεροι από 23.000 παραγωγοί.Στο πρόγραμμα, το οποίο καλύπτει όλη την παραγωγική, εφοδιαστική και μεταποιητική αλυσίδα, συμμετέχουν μεγάλες επιχειρήσεις της Θεσσαλίας όπως ΟΛΥΜΠΟΣ, ΤΥΡΑΣ ΑΕ, ΓΕΩΡΓΟΥΔΗΣ ΑΕ, ΒΙΟΛΑΡ κ.α.


Πώς λειτουργεί

Η Τράπεζα Πειραιώς λειτουργεί ως χρηματοδότης αλλά και ως συντονιστής της συμφωνίας, συνάπτοντας δανειακή σχέση, σε δυο επίπεδα:

α) με τον αγοραστή του προϊόντος στον οποίο εγκρίνεται κεφάλαιο κίνησης προκειμένου να εξοφλήσει τους παραγωγούς όταν του παραδώσουν την παραγωγή τους.

β) με τους παραγωγούς που θα συνάψουν συμβόλαιο με τον παραπάνω αγοραστή, στους οποίους χορηγείται πίστωση με χρήση της «Ειδικής Κάρτας του Αγρότη», για να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ρευστότητα κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Επιπλέον, σε κάθε γεωγραφική περιοχή που λειτουργεί το πρόγραμμα, υπογράφονται συμβάσεις εργασίας με καταστήματα αγροεφοδίων (σπόροι, λιπάσματα, φυτοφάρμακα, ζωοτροφές) και με πρατήρια καυσίμων στα οποία τοποθετούνται οι συσκευές υποδοχής (POS), για τη χρήση της ειδικής κάρτας από τους αγρότες. Ειδικότερα, οι αγρότες μπορούν να χρησιμοποιήσουν την κάρτα για την αγορά γεωργικών εφοδίων και καυσίμων μέσω του δικτύου συσκευών POS στην περιοχή τους, αλλά και για την ανάληψη μετρητών, από οποιοδήποτε ΑΤΜ ή κατάστημα της Τράπεζας, για να πληρώσουν τα εργατικά τους. Δημιουργείται έτσι, σε επίπεδο τοπικών κοινωνιών και αγορών, μια συναλλακτική κίνηση σε ότι αφορά την αλυσίδα των αγροτικών εισροών (αγροτικά εφόδια, μηχανήματα - μικροεργαλεία, ζωικό κεφάλαιο - ενέργεια), η οποία δίνει σημαντική ανάσα ρευστότητας, λόγω του άμεσου της πληρωμής όλων των συντελεστών που είναι απαραίτητοι για την παραγωγή των προϊόντων.

Η κάρτα αυτή δεν είναι πιστωτική, αν και συχνά δημιουργείται αυτή η σύγχυση. Η Τραπεζα Πειραιώς ξεκαθαρίζει ότι σε καμία περίπτωση δεν είναι ίδιες ως προς το σκοπό της χρηματοδότησης και το επιτόκιό τους. Σε αντίθεση με την πιστωτική, η «Ειδική Κάρτα του Αγρότη» δε χρηματοδοτεί καταναλωτικές ανάγκες. Ουσιαστικά είναι μια επαγγελματική κάρτα που λειτουργεί σαν μετρητά, με ενσωματωμένο ένα κεφάλαιο κίνησης για την κάλυψη πάσης φύσεως καλλιεργητικών δαπανών ή εκτροφής. Το επιτόκιο είναι από τα χαμηλότερα της αγοράς των επαγγελματιών και «τρέχει» μόνο για την καλλιεργητική περίοδο και για όσα από τα χρήματα χρησιμοποιεί ο παραγωγός.


Σημαντικά οφέλη για παραγωγούς και επιχειρήσεις

Το πρόγραμμα Συμβολαιακής Γεωργίας και Κτηνοτροφίας προσφέρει πολλαπλά πλεονεκτήματα στους παραγωγούς, παρέχοντάς τους, καταρχάς το σημαντικότερο, τη δυνατότητα να καλλιεργήσουν έχοντας εξασφαλίσει τα χρήματα που χρειάζονται. Η Τράπεζα Πειραιώς παρέχει την αναγκαία πίστωση στον κάθε παραγωγό ανάλογα με τη δυναμικότητά του, σε όλα τα στάδια της καλλιεργητικής περιόδου, από την έναρξή της, μέχρι την τελική παράδοση των προϊόντων του. Επομένως, όλα τα χρήματα για την κάλυψη του κόστους παραγωγής είναι στη διάθεση του παραγωγού ακριβώς την περίοδο που τα χρειάζεται, ώστε να εξασφαλίζει τις καλύτερες δυνατές τιμές στις αγορές που κάνει. Αγοράζοντας τοις μετρητοίς, πετυχαίνει σημαντικές εκπτώσεις -σε σχέση με τις τιμές επί πιστώσει- μειώνοντας έτσι το κόστος της παραγωγής του. Η Τράπεζα Πειραιώς, η οποία θεωρεί κλειδί για την επιτυχία της αγροτικής παραγωγής όχι μόνο την «ετικέτα προέλευσης», αλλά και την «ταυτότητα εμπιστοσύνης» χρηματοδοτεί τους αγρότες, χωρίς να θέτει ως κριτήριο την υποθήκη της γης τους ή άλλων περιουσιακών στοιχείων τους. Επιπλέον, μπαίνει τέλος στην αβεβαιότητα της πώλησης της παραγωγής, αφού ο παραγωγός γνωρίζει, βάσει της συμφωνίας που έχει υπογράψει με την επιχείρηση, ότι η παραγωγή του θα διατεθεί χωρίς προβλήματα και ότι θα πληρωθεί άμεσα το 100% της αξίας των προϊόντων που παραδίδει, με την ενεργοποίηση του εγκεκριμένου από πριν κεφαλαίου κίνησης της μεταποιητικής επιχείρησης. Ο παραγωγός, επίσης, ξέρει από πριν το εύρος της τιμής στην οποία θα πουλήσει την παραγωγή του, αφού αναφέρεται στο συμφωνητικό.

Από την πλευρά τους οι επιχειρήσεις, επιλέγοντας τη συνεργασία στο Πρόγραμμα Συμβολαιακής αποκτούν την αναγκαία ρευστότητα, για να εξακολουθήσουν να απορροφούν καλής ποιότητας πρώτη ύλη, έχοντας ταυτόχρονα προγραμματίσει με ακρίβεια την πληρωμή της παραγωγής που χρειάζονται. Ταυτόχρονα, καταφέρνουν να είναι συνεπείς στις συμφωνίες που κάνουν με τους πελάτες τους για την μεταπώληση των προϊόντων, αφού με το συμβόλαιο εξασφαλίζεται και η απορρόφηση της παραγωγής προτού καλά - καλά παραχθεί. Ενισχύεται με αυτόν τον τρόπο και ο εξαγωγικός τους προσανατολισμός, κάτι που αποτελεί ζητούμενο για την ελληνική οικονομία. Παράλληλα, έχοντας εξασφαλίσει την πληρωμή των προϊόντων προς τους αγρότες, με τη χορήγηση από την Τράπεζα του κεφαλαίου κίνησης ειδικού σκοπού, απελευθερώνουν τυχόν δική τους ρευστότητα, την οποία μπορούν να χρησιμοποιούν σε άλλες ανάγκες τους, όπως η εξυπηρέτηση των δανείων τους, η χρηματοδότηση επενδυτικών τους σχεδίων κ.λπ. Με λίγα λόγια, βελτιώνουν την οργάνωσή τους, ελαχιστοποιούν το διαχειριστικό τους κόστος, προσαρμόζουν την προσφορά στη ζήτηση, και ευθυγραμμίζονται για καλύτερο εν γένει ταμειακό προγραμματισμό και σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου.

«Είναι ένας υγιής, αυτοεξυπηρετούμενος τρόπος χρηματοδότησης και λειτουργίας των επιχειρήσεων», λέει ο κ. Βασίλειος Μάρκου, πρόεδρος της Βιολάρ ΑΕ, μιας διαρκώς αναπτυσσόμενης επιχείρησης παραγωγής βαμβακιού και δημητριακών, με μονάδες παραγωγής σε Λάρισα, Βόλο και Λιβαδειά. Οι θετικές προοπτικές του κλάδου απαιτούν τη δημιουργία ενός σταθερού και ήρεμου περιβάλλοντος. Για το λόγο αυτό η εταιρεία των αδελφών Μάρκου συμμετέχει δεύτερη χρονιά στο πρόγραμμα της Τράπεζας Πειραιώς. Ο κ. Μάρκου αναφέρει ένα ακόμα πλεονέκτημα της Συμβολαιακής Γεωργίας. «Πολλές φορές τα δάνεια που έδιναν οι τράπεζες κατευθύνονταν σε μη παραγωγικούς τομείς της επιχείρησης, που δεν πρόσθεταν αξία. Με τη Συμβολαιακή, η Τράπεζα χρηματοδοτεί την επιχείρηση για να πληρώσει τον αγρότη και μόνο».

Η Συμβολαιακή Γεωργία και Κτηνοτροφία, ως το νέο μοντέλο στήριξης του πρωτογενούς τομέα αναμένεται να «θεραπεύσει» πολλές από τις στρεβλώσεις του παρελθόντος στον αγροτοδιατροφικό τομέα. Αναμένεται να συμβάλλει στην εναρμόνιση της παραγωγής, με τη μεταποίηση, το εμπόριο και κατ’ επέκταση τις εξαγωγές. Η μέχρι τώρα επιτυχία του προγράμματος δείχνει ότι η Συμβολαιακή Γεωργία-Κτηνοτροφία ήρθε για να μείνει. Δεν είναι τυχαίο ότι και μέσω της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής στηρίζονται οι ορθές παραγωγικές πρακτικές, που θα καταστήσουν τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα περισσότερο ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές. Τα περίπου 20 δισ. ευρώ της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής κατά την προσεχή επταετία πρέπει να συμβάλλουν στην αναγέννηση του αγροτικού τομέα. Να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος που είχαν σαν αποτέλεσμα την εγκατάλειψη και την ερήμωση της ελληνικής υπαίθρου. Η αγροτική πολιτική, όπως σχεδιάστηκε στο πλαίσιο της νέας ΚΑΠ από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, στηρίζει τη Συμβολαιακή Γεωργία και Κτηνοτροφία, ενισχύοντας τους συμβολαιοποιημένους αγρότες. Ας μην ξεχνάμε ότι η μεγάλη αναπτυξιακή πρόκληση που αντιμετωπίζει η χώρα προϋποθέτει την αναγέννηση της ελληνικής γεωργίας σε νέες βάσεις και με νέες σύγχρονες αντιλήψεις.